Pandemi sırasında çocuklarda ateş yönetimi

Ateş, vücut sıcaklığının normalin üzerinde ölçülmesidir. Ateşin kontrolünü beyin yapar. Beyin tarafından merkezi ısı ayarı yükseğe ayarlandığında vücut sıcaklığı da normalin üzerine çıkar. Hipertermi (sıcak çarpması) ise merkezi ayar değişmeksizin vücut sıcaklığının artışıdır. Çevreden kaynaklanan nedenlerle ısı yükselir. Ateşli durumlarda ateş düşürücü ilaçlar etkili iken hipertermide etkili olmazlar. Hipertermide vücut sıcaklığının yükselmesine sebep olan çevresel etkenler düzeltilerek ve hidrasyonla ( sıvı alımı) kontrol sağlanır.

Ateş değerlendirilirken hastanın yaşı, ölçümün yapıldığı saat, ölçümün yapıldığı vücut bölgesi, aktivite düzeyi, çevre ısısı dikkate alınmalıdır.

 Bebeklerde vücut alanının genişliği ve metabolik hızlarının fazlalığı nedeniyle ısı nispeten yüksektir, 1 yaş civarında erişkin düzeye doğru düşer.

Vücut ısısı sabah 06 da en düşük, akşam üstü 18 de ise en yüksektir.

 Ölçümün yapıldığı  bölge önemli; koltuk altı , rektal (makat yoluyla) , ağız, alın ve kulaktan ölçüm yapılabilir. Aslında amaç kor ateşini (bilinen adıyla iç ateş) ölçmektir fakat pratikte bu mümkün olmadığı için başka bölgeler kullanıyoruz. Kor sıcaklığını en iyi saptayan yöntem; rektal ölçümdür. Ancak  immün yetmezlik varlığında ya da 3 ayın altındaki bebekte yasaktır, büyük çocukta zordur, hijyen sağlamak her yaşta güçtür. Aksiller ölçüm yıllardan beri en çok kullandığımız yöntem. Kor ısısını tam yansıtmadığını göz önüne alarak , çevreden etkilendiğini bilerek değerlendiriyoruz.

Ateşli olduğu için koltuk altına soğuk uygulama yapılmış olan çocukta bu bölgeden ölçüm yapmadan önce en az 5 dakika beklemek gerekir, yoksa iç ateş yüksek olduğu halde ölçüm düşük çıkacak, bizi yanıltacaktır. Koltuk altı ölçümdeki değerin rektal ölçümden 0,5 ile 1 derece daha düşük bulunacaktır. Ağızdan ölçüm çocuklarda kullanılmaz.

Alından ölçüm pratiktir ama bireysel takipte asla önerilmez sadece toplum taramasında kullanılabilir. Timpanik  (kulaktan)  ölçüm pratik olmakla beraber duyarlılığı iyi değildir, 3 ayın altındaki bebeklerde asla kullanılamaz. Kulaktan ölçüm rektal ölçüme yakın sonuç verir; ancak kulak tüpü veya kulak kiri ya da enfeksiyonu varlığında sonuç güvenilir olmayabilir.

Türkiye’de uygulamada yenidoğanlarda koltuk altı, 1 ila 2 yaşa kadar koltuk altı veya hijyene çok dikkat ederek rektal,  2 yaştan büyük çocuklarda koltuk altı veya kulaktan ölçüm yapılmaktadır.

Normal vücut sıcaklığı için 35,5- 37,4 gibi geniş bir normal aralık mevcut. Rektal yoldan (makat yoluyla) ölçüm yapıldığında ise 36,5- 38,4 arasındaki ölçümler normal kabul  ediliyor.

Normalin 1 derece üzerini ateş kabul ediyoruz. Pratik uygulamada hangi bölgeden ölçülürse ölçülsün 38 derece üzeri ateş kabul etmekte fayda var.

Peki 38 derece ateş bulduysak düşürelim mi?

Ateş, vücudun enfeksiyona karşı geliştirdiği bağışıklık  yanıtının bir parçasıdır. Bazı virüs enfeksiyonlarını tam olarak durdurur, çoğu enfeksiyonda  immün sisteme destek olur. Ancak ateş oksijen tüketimini ve ihtiyacını arttırarak, bazal metabolizmayı arttırarak, sıvı kaybını arttırarak, kanın  oksijen taşıma kapasitesini azaltarak zarar da verir. Ateş özellikle beslenme bozukluğu olan, kansızlığı olan , kalp hastalığı veya akciğer hastalığı olan , şeker hastalığı gibi metabolik hastalığı olan çocuklarda zararlıdır. Ayrıca sağlıklı çocuklarda da huzursuzluk, halüsinasyon (hayal görme), bilişsel fonksiyon bozukluğu, kendisini kötü hissetmeye yol açarak konforu bozar.

Dolayısıyla ateşi ilaçla düşürme kriterlerini şöyle sıralayabiliriz: 38,5 derecenin üzerinde ölçüm, huzursuzluk, halsizlik, ağrı gibi fiziksel semptomların varlığı, beslenme bozukluğu, kansızlık, altta yatan nörolojik, kardiyak veya metabolik hastalık varlığı, yanık, ameliyat geçirmiş olmak, kafa travması, vücutta su kaybı veya tuz kaybı, ateşli havale öyküsü varlığı.

Aslında ateş bir hastalık değil hastalık belirtisidir. Ateşli çocuk değerlendirilirken genel görünüm, cilt rengi, aktivite, solunum, aşılanma durumu, çocuğun yaşı, eşlik eden mide barsak rahatsızlığı  bulguları, davranış değişikliği, beslenme güçlüğü, hasta ile temas öyküsü, kronik hastalık varlığı, ateşli havale öyküsü göz önüne alınmalıdır.

Yenidoğan döneminde ateş çok nadir saptanır. En sık sebebi sıvı kaybı, beslenme eksikliği olmakla beraber sıvı kaybının sebebi de  enfeksiyon  olabileceği için ve yenidoğandaki enfeksiyonlar çok hızla kötüleşebileceği için ateşli yenidoğan hatta ateşli ilk 3 aylık bebek acil hasta kabul edilmeli hızla doktora ulaşılmalıdır.

Ateşi nasıl düşürelim?

Yapılacak ilk şey sıvı alımını arttırmak, aktiviteyi azaltmaktır. Ortam sıcaklığını düşürmek ve çocuğun giysilerini azaltmak mutlaka yapılması gerekenler. Sonra ateş düşürücü ilaç verilir.

Periferik soğutma, sık kullanılan tanımıyla soğuk uygulama rutin olarak önerilmez. Ateş yükselirken eli ayağı zaten soğuk olan çocukta soğuk uygulama yapmak  titremeyi daha da arttırabilir, çocuğun konforu bozulur, huzursuzluğu artar. Ateş düşürücü ilaç  yeterli gelmediyse, ilaç verildikten en az 30 dakika sonra hala ateş kontrol altında değilse ılık su uygulaması veya banyo yapılabilir. Banyo asla buz gibi soğuk suyla yapılmamalı, normal banyo suyu sıcaklığı ile başlanıp giderek yavaş yavaş su soğutularak normalden biraz daha soğuk suyla (30-32 derece) bitirilmelidir. Bir kerede 30 dakikadan fazla süre uygulanmamalıdır. Buzlu veya soğuk su ile banyo yapılması ya da silinmesi , alkol, kolonya veya sirke ile vücudu silmek veya banyo suyuna alkol eklenmesi gibi uygulamalar kesinlikle önerilmez.

Çocukluk çağında onaylanmış iki tane ateş düşürücü  var. Parasetamol ve ibuprofen. Aspirin komaya kadar gidebilen karaciğer yetmezliği ve mideyle ilgili yan etkiler nedeniyle 16 yaş altında önerilmez. Nimesulid hipotermi yaptığı için 12 yaş altında kullanılamaz. Metamizol vücut ısısını fazla düşürebilir ve kan hücrelerinin üretiminde bozukluğa varacak kadar ağır kemik iliği yetmezliği yapma riski nedeniyle önerilmez.   Ketoprofenin de yan etkileri olabileceği için ilk tercih değildir.

Parasetamolün etkisi çabuk başlar. 30-60 dakikada. Etki süresi 4-6 saat. Ciddi yan etkisi yoktur önerilen dozlarda kullanıldığında. Parasetamol 3 ay altında doktor önerisi olmadan ateş düşürücü olarak kullanılmamalı, ciddi  enfeksiyonun tek bulgusu bu yaşta ateş olabilir. Parasetamolle ateşi düşürmek tabloyu değiştirerek tanı konmasını geciktirebilir ve enfeksiyon daha tehlikeli boyutlara ulaşabilir.

Diğer ilacımız olan ibuprofenin etki başlama süresi 30 dakikanın altında, etki süresi 6-8  saattir, parasetamolden daha güçlü bir ilaçtır. Ancak yan etkileri de daha fazladır, özellikle mide barsak sistemi ile ilgili, gastrit, mide kanaması, cilt döküntüleri, pıhtılaşma bozukluğu, akut böbrek hasarı gibi. Mide barsak sistemi ile ilgili yan etkilerden korunmak için yemekle alınması önerilir. Böbrek hasarını önlemek için de bol sıvı alımı, iyi hidrasyon gereklidir. Suçiçeği geçiriyor olan ve astımı olan çocuklarda  da daha az tercih edilir. 6 ay altında asla kullanılmamalıdır.  Yan etkilerden korunmak için gıdayla alımı emilimi yavaşlatarak, etkisinin 1 saatten uzun zamanda çıkmasına yol açabilir.

Aşı yapılmadan önce ateş yükselmesini önleme amaçlı  parasetamol verilmesine gerek yok. Aşıya verilecek bağışıklık yanıtını azaltıyor diyen yayınlar var . Aşı sonrası ihtiyaç olduğunda kullanılabilir.

Ateş düşürücülerin dönüşümlü kullanılması sıklıkla başvurulan bir yöntem ancak doktor kontrolünde yapılması uygun olacaktır. Sırayla ilaç verildiğinde etki biraz daha artabilir ama doz aşımı ve yan etkiler konusunda dikkatli olmak gerekir.

Ateş düşürücüler etki etmiyorsa, çocuğun konforu sağlanamıyorsa öncelikle dozun uygunluğu kontrol edilmelidir. Çocuklarda yaşa göre değil kiloya göre doz ayarlaması yapılmalıdır. Doz öne çekilebilir, yine yanıt alınamıyorsa ilaç değiştirilebilir veya başka bir ilaç eklenebilir. Amaç vücut ısısını tam olarak normal seviyeye indirmek  değildir, çocuğun rahatladığı, kendini iyi hissettiği vücut ısısı düzeyine indirmek yeterlidir.

Soğuk algınlığı ilaçları ateş düşürücü ile beraber soğuk algınlığı semptomlarını hafifletecek başka ilaçlar da içerirler. Soğuk algınlığı ilaçlarının ateş düşürücüler veya antialerjik başka ilaçlarla beraber kullanımı sırasında çok dikkatli olunmalıdır, kolayca doz aşımına yol açılabilir.  Ateş düşürmek için soğuk algınlığı ilacı kullanımı ise çok çok yanlıştır.

Ateşli bir çocukta covid korkusu var,  COVID için test yapalım mı?

Salgının  başlangıcında çocuk vaka yok gibiydi. Giderek arttı. Amerikada % 10’a çıktı. Bizde de oranlar buna yakın.  COVID’de  en sık bulgu ateş. Ateşi olan çocukta odak saptanamaması ve 4 hafta içinde temas öyküsü olması durumunda test yapılması uygun olacaktır. Çocuklar genel olarak erişkinlerden hafif olarak atlatsalar da  yaygın  organ tutulumlarıyla giden MISC-C denen özel bir tablonun görülme olasılığı var. En önemli semptom olan ateşe ek olarak çoklu organ tutulumu, kalp, cilt, mide-barsak, böbrek, solunum sistemi, hematolojik, nörolojik sistem tutulumu izlenebiliyor. Kardiyak şok tablosu ölümcül sonlanabiliyor.

Ateşi olan her çocukta COVID olasılığını akılda tutup, olası diğer tanılar arasında değerlendirmek gerekiyor. En azından  diğer aile bireyleri veya arkadaşlarına bulaştırıcılığını kontrol etmek açısından şüpheli her ateşli vakada PCR testi yapabilsek iyi olurdu. Bu bakış açısı ile aslında bulaşıcılığı kontrol edebilmek açısından temaslılara da test yapılmasında fayda var.

Sözün özü ateşli hastaya müdahale ederken amacımız vücut ısısının normale döndürülmesi değil tanıyı doğru koymak. Çocuğun da çevresindekilerin de en az zararla iyi olmalarını sağlamak.

Sağlıklı günler dilerim…..

Ekli Dosyalar
# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar Dr. Zeynep Öz - Mesaj Gönder --- Okunma


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Medyabar Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Medyabar hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Medyabar editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Medyabar değil haberi geçen ajanstır.



Anket Covid-19 vakalarının arttığı Sakarya'da sizce ne yapılmalı!