İşte Sakarya'daki Sadz ve Ahçıpsı köyleri

İşte Araştırmacı- YazarSelçuk Sımsım tarafından hazırlanan o yazı

TÜRKİYE'DEKİ "SADZ" KÖYLERİ:

Akbalık (Akyazı-Sakarya), Harmanlı (Karapürçek-Sakarya) Abazaca ismi Tsıxınıra, İrfanisaniye (Akyazı-Sakarya) Abazaca ismi Psırdzkha, Bıçkıdere (Akyazı-Sakarya), Mesudiye (Karapürçek-Sakarya) Abazaca ismi Taalustan, Kuzuluk (Akyazı-Sakarya), Kemaliye (Arifiye-Sakarya) Abazaca ismi Xaamışa, Taşburun (Akyazı-Sakarya), Yongalık (Akyazı-Sakarya), Şükriye (Erenler-Sakarya), Boğazköy (Arifiye-Sakarya) Abazaca ismi Cıwaa, Değirmendere (Arifiye-Sakarya) Abazaca ismi Gagra, Karadere (Hendek-Sakarya), Kanlıçay (Karapürçek-Sakarya) Abazaca ismi Apsta, Yüksel (Akyazı-Sakarya), Çaybaşı (Arifiye-Adapazarı), Gebeş (Akyazı-Sakarya), Doğançay (Geyve-Sakarya), Tuapsalar (Erenler-Sakarya) Abazaca ismi Tuapse, Yazlık (Akyazı-Sakarya), Yukarı İhsaniye (Zonguldak-Çaycuma), Aşağı İhsaniye (Zonguldak-Çaycuma) ve Çakrazova (Bartın-Amasra)?

SÜRGÜN ÖNCESİ KAFKASYA'DAKİ "SADZ" KÖYLERİ:

Bzıp Nehri ile Hosta Nehri arasında bulunan Sadz köyleri; Arıdkıt, Geçrıpş, Tsandrıpş, Yaşxrıps, Bagrıpş, Gagrıpş, Mkialrıpş, Azrapşı, Begava, Hışxa, Hatsız, Hıpatipa, Bıtsıkhra, Çıvaa, Halilkıta, Hışvarıpş, Liyaef, Pşaukha, Beribırkha, Beşaxurkha, Lameyrıpş, Akhtıguarta, Abaaşta, Advexane, Lışıtsxara, Xozrıpş, Arın Dzarısuta, Somxurıpş, Aznagra Vitsa, Xamışa, Yaıskha, Sımayrapş, Khıspaşa, Arzaka, Khekba, Bakışura, Khıpaş-ipa Khalili, Pstakhurka ve Khıskhorupş?

TÜRKİYE'DEKİ "AHÇIPSI" KÖYLERİ;

Yeni Mahalle (Hendek-Sakarya) Abazaca ismi Tagorek, Yarıca-(Hendek-Sakarya) Abazaca ismi Kuaraçkö, Bıçkı -Yeşil Yayla (Gümüşova-Düzce), Kalayık-(Hendek-Sakarya) Abazaca ismi Afdzuca, Karaçökek (Hendek-Sakarya) Abazaca ismi Trışarkıta/ Cüjbaarkıt, Çakallık (Hendek-Sakarya), Harmantepe (Hendek-Sakarya) Abazaca ismi Apşaarxua, Sümbüllü (Hendek-Sakarya) Abazaca ismi Kuçzara, Hüseyinşeyh (Hendek-Sakarya) Abazaca ismi Cuvaarkıt, Nüfren Beylice (Hendek-Sakarya) Abazaca ismi Apsara, Hacımbey (Hendek-Sakarya), Halilbey (Gümüşova-Düzce) Abazaca ismi Tsıxınıra, Akçayır Şabatbey (Hendek-Sakarya), Nüfren Soğuksu (Gümüşova-Düzce), Tepsek (Hendek-Sakarya), Kanca (Hendek-Sakarya), Bıçkıatik (Hendek-Sakarya), Ayazdağı (Gümüşova-Düzce), Çukurhan (Hendek-Sakarya), Efteniye Süleymanbey (Gölyaka-Düzce), Efteniye Zekeriya Mahallesi (Gölyaka-Düzce), Efteniye Harziya Mahallesi (Gölyaka-Düzce), Efteniye Çayköy (Gölyaka-Düzce), Efteniye Kurak Mahall (Gölyaka-Düzce)

SÜRGÜN ÖNCESİ KAFKASYA'DAKİ "AHÇIPSI" KÖYLERİ:

Çışxa, Ahtsu, Çıjü, Zıxra, Ahıştır, Psaştxa, Laura, Bzırıpsı, Aşxa, Kuara-çügia (Esto-Sadok) ve Gubaa-dü (Krasnaya Polyana)

Not-1: Boğazköy Sadz ve Ubıhların yaşadığı karışık bir köydür. Gebeş köyü'de Bzıp ve Sadz kökenlilerin karışık yaşadığı bir köydür.

Not-2: İrfanisaniye köyünde Sadz kökenliler haricinde Bzıp kökenlilerde vardır.

Not-3: Çaybaşında Sadz kökenliler dışında Bzıp kökenli ailelerde vardır.

Not-4: Akyazı. Meşeköy (Acrakıt) Bıçkıdere ile Taşburun arasında olan 1940'lı yıllarda kolera hastalığı nedeniyle tamamı yok olan bir köydür! Bugünkü ismiyle Meşelik Mahallesi ve Yazlık Mahallesi denilen yer!

Not-5: Listede yer alan Kızılbayır köyü ile Halilbey köylerinin ikisinin de Abazaca adı Tsıxınıra'dır!

Not-6: Akyazı. Bıçkıdere köyünün eskiden Kahaber, Ilbats, Adzıh ve Bijyok adlı dört mahallesi vardı.

Not-7: Değirmendere, Kanlıcay, Yüksel, Yazlık, Harmantepe, Sümbüllü, Hacımbey, Şabatbey, Kanca, Yongalık, Çaybaşı, Taşburun, Bıçkıatik, Ayazdağı gibi köyler kuruluşunda tamamen Abaza yerleşimi olup sonradan göçler nedeniyle Abaza aileler ya kalmamış, ya da azalmıştır.

Not-8: Nüfren Beylice, Hacımbey, Halilbey, Akçayır Şabatbey, Nüfren Soğuksu, Tepsek, Kanca, Bıçkıatik, Ayazdağı, Çukurhan, Süleymanbey, Zekeriya Mahalle, Harziya Mahalle, Çayköy, Kurak Mahalle gibi köy ve mahalleler tamamen Ahçıpsı kökenli olmayıp, Ahçıpsı, Pshu ve Aibga karışımı topluluklardan oluşur.

Not-9: Bu yazıda sadece Ahçıpsı ve Sadz etnografik toplulukları hakkında bilgilendirme yapılmıştır.

Not-10: Yazıda adı geçen "Ahçıpsı" ve "Sadz" köyleri 1863-64-65 yıllarında Kafkasya'dan çıkarılmışlardır. Toplulukların geliş tarihleri, sebepleri, nüfusları ayrı bir yazının konusu olduğu için bunlara değinilmemiştir.

Not-11: Hendek ilçesinin tek Sadz köyü Karadere'dir.

Not-12: Sakarya sınırlarında Abaza olup ta adı Harmantepe olan iki köy vardır! Biri Hendek ilçesine bağlı Harmantepe, diğeri Adapazarı merkez ilçesine bağlı Harmantepe köyüdür.

Not-13: Bu yazı için kullandığım fotoğraftaki bayrak Keleşbey döneminin bayrağıdır. Direk olarak Sadz ve Ahçıpsı etnografik toplulukları ile alakası yoktur!

Not-14: Bu yazıya rağmen kafasında halen soru işareti olan var ise onları bu köylerin sülaleleri ve bireyleri ile tek tek görüştürebilirim?

Akyazi.net

- Medyabar, Yaşam bölümünde yayınlandı
https://medyabar.com/haber/2732570/iste-sakaryadaki-sadz-ve-ahcipsi-koyleri